W poprzednim artykule omawiałam formy wykonywania zawodu medycznego w Polsce – od pracy na etacie po prowadzenie indywidualnej praktyki gospodarczej. Dzisiaj na tapet biorę drugą z moich specjalizacji – prawo sportowe i omawiam podstawę zatrudnienia zawodników.
Dlaczego zatrudnienie sportowców ma szczególny charakter?
Zgodnie z Konstytucją RP, praca znajduje się pod ochroną państwa (art. 24), a każdy ma prawo do swobodnego wyboru zawodu i miejsca pracy (art. 65). W świecie sportu te zasady obowiązują tak samo, ale praktyka pokazuje, że rynek sportowy wymaga znacznie większej elastyczności, niż typowe stosunki pracy. Jednym z powodów takiego stanu, jest powszechność kontuzji.
Dlatego zamiast klasycznej umowy o pracę, o wiele częściej spotykamy umowy cywilnoprawne, które pozwalają precyzyjnie dopasować warunki współpracy do realiów sportu.
Nie bez znaczenia są tu także regulaminy organizacji sportowych, które określają, jak i kiedy zawodnik może podpisać umowę, a nawet jakie elementy musi ona zawierać. W efekcie swoboda kontraktowania jest w sporcie ograniczona, ale w sposób, który ma chronić zasady rywalizacji i stabilność klubów.
Umowa o pracę, czyli rzadkość w zawodowym sporcie
Umowa o pracę daje sportowcowi największą ochronę, m.in. prawo do urlopu, ubezpieczenie społeczne i ochronę przed zwolnieniem. Przy umowach o pracę, zastosowanie mają przepisy Kodeksu pracy.
Zgodnie z art. 22 Kodeksu pracy, stosunek pracy występuje, gdy zawodnik:
- wykonuje pracę osobiście i ciągle,
- działa pod kierownictwem klubu,
- w określonym miejscu i czasie,
- otrzymując za to wynagrodzenie.
W praktyce jednak większość klubów unika tej formy zatrudnienia, ponieważ wiąże się ona z większymi obciążeniami finansowymi i mniejszą elastycznością. Dlatego umowy o pracę spotykamy głównie w drużynach państwowych, akademickich lub związkowych, a w profesjonalnych ligach dominują kontrakty cywilnoprawne.
Umowy cywilnoprawne – elastyczność w sporcie
Najczęściej sportowcy zawierają umowy cywilnoprawne, podporządkowane rygorowi z Kodeksu cywilnego. Umowy zawierane są w oparciu o art. 3531 KC, zgodnie z którym strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku. Stosuje się do nich przepisy o zleceniu (art. 750 KC).
W praktyce oznacza to, że:
- zawodnik zobowiązuje się do należytego wykonywania usług sportowych,
- klub wypłaca mu wynagrodzenie za starania, nie za wynik,
- strony mogą swobodnie ustalić dodatkowe obowiązki, np. udział w akcjach promocyjnych, zgodę na wykorzystanie wizerunku, współpracę z mediami czy określone cele sportowe.
To właśnie ta forma kontraktu pozwala dopasować warunki współpracy do charakteru danej dyscypliny i pozycji zawodnika.
Te przepisy KC stanowią również podstawę dla umów zawieranych pomiędzy innymi uczestnikami rynku sportowego. W szczególności, umowy między klubami sportowymi oraz trenerami, jak również umowy zawierane ze związkami sportowymi. W ramach tych ostatnich, rolę szczególnie doniosłą odgrywają umowy, których przedmiotem są usługi sportowe towarzyszące powołaniu do reprezentacji. Stronami tych umów mogą być nie tylko zawodnicy, ale także trenerzy, personel medyczny, personel techniczny itd.
Kontrakt sportowy w praktyce
W polskich regulaminach związkowych termin „kontrakt” oznacza każdą umowę, na mocy której zawodnik zobowiązuje się reprezentować klub we współzawodnictwie sportowym.
Przykładowo:
- w regulaminach PZPN kontrakt oznacza umowę między klubem a zawodnikiem piłkarskim,
- w PZKosz – każdą umowę, z której wynika zobowiązanie do gry w barwach klubu oraz zawierającą zapis o konieczności rozstrzygania sporów przez sąd polubowny,
- w żużlu – zarówno umowę o pracę, jak i umowę cywilnoprawną.
Charakterystyczne dla kontraktów sportowych są również postanowienia dotyczące określania wynagrodzeń. Często spotkać można wymóg określenia wynagrodzenia indywidualnego zawodnika za cały okres obowiązywania kontraktu, przy jednoczesnym sprecyzowaniu kwot należnych za każdy kolejny sezon. Innym zagadnieniem jest tzw. „wynagrodzenie dodatkowe”, które zazwyczaj określają regulaminy klubowe.
Kontrakty sportowe często uzupełniane są o odrębne umowy dotyczące praw do wizerunku. Zawodnicy przekazują klubowi lub sponsorowi prawo do wykorzystania swojego wizerunku, w zamian za dodatkowe wynagrodzenie.
Rola regulacji związkowych
Świat sportu to nie tylko prawo powszechne, ale również normy wewnętrzne federacji i związków sportowych, które określają m.in.:
- minimalne wymagania kontraktów zawodników,
- czas ich obowiązywania,
- zakaz posiadania więcej niż jednego kontraktu z klubem,
- zasady transferów i rozwiązywania umów.
Dlatego nawet najlepiej przygotowany kontrakt sportowy musi być zgodny nie tylko z Kodeksem cywilnym, ale też z regulacjami danej federacji.
Podsumowanie
Zatrudnienie w sporcie rządzi się własnymi prawami. Umowa o pracę zapewnia największą ochronę, ale z uwagi na większą elastyczność, wskazaną w świecie sportu, to umowy cywilnoprawne – tzw. kontrakty sportowe – dominują w praktyce.
Dzięki nim kluby i zawodnicy mogą dowolnie ułożyć współpracę, ale ich treść powinna być zawsze zgodna zarówno z przepisami powszechnymi, jak i związkowymi.
Dobrze skonstruowany kontrakt to nie tylko kwestia prawa, lecz także zabezpieczenie przyszłości sportowca – finansowej, wizerunkowej i zawodowej.