Czy lekarz może odmówić leczenia pacjenta?
Odmowa leczenia pacjenta to temat, który budzi wiele emocji, zarówno wśród pacjentów, jak i samych lekarzy. Choć w potocznym rozumieniu lekarz ma obowiązek pomóc każdemu, prawo przewiduje sytuacje, w których może on nie podjąć leczenia lub od niego odstąpić. Warto wiedzieć, gdzie przebiega granica pomiędzy obowiązkiem ratowania życia, a prawem do odmowy świadczenia usług medycznych.
Obowiązek udzielenia pomocy — kiedy lekarz musi działać
Podstawowym obowiązkiem każdego lekarza jest udzielenie pomocy pacjentowi w stanie zagrożenia życia lub zdrowia. Wynika to z art. 30 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, a także z art. 69 Kodeksu Etyki Lekarskiej. W skrócie — jeśli przypadek jest niecierpiący zwłoki, lekarz nie może odmówić pomocy, nawet poza miejscem pracy.
Przykładowo: lekarz, który będąc świadkiem wypadku, nie udzieli pomocy, naraża się na odpowiedzialność karną z art. 162 Kodeksu karnego. Wystarczy samo prawdopodobieństwo wystąpienia skutków w postaci zagrożenia życia lub zdrowia, by powstał obowiązek działania.
Kiedy lekarz może nie udzielić pomocy?
Prawo przewiduje kilka wyjątków, w których lekarz nie ponosi odpowiedzialności za niewywiązanie się z tego obowiązku. Dotyczy to sytuacji, gdy:
- jest niezdolny do udzielenia pomocy z powodu choroby lub stanu psychofizycznego (np. znajduje się pod wpływem alkoholu),
- udziela już pomocy innej osobie w stanie zagrożenia życia i nie jest fizycznie w stanie pomóc kolejnemu pacjentowi,
- udzielenie pomocy naraziłoby lekarza na utratę życia lub zdrowia (np. groźba napaści).
W pozostałych przypadkach — zwłoka lub odmowa pomocy może skutkować odpowiedzialnością cywilną, zawodową lub karną.
Odstąpienie od leczenia pacjenta
Nieco inaczej wygląda sytuacja, gdy nie chodzi o nagły przypadek, a o kontynuację leczenia. Zgodnie z art. 38 ustawy o zawodach lekarza, lekarz może nie podjąć leczenia lub od niego odstąpić, jeśli:
- nie zachodzi przypadek wymagający natychmiastowej pomocy (czyli nie ma zagrożenia życia lub zdrowia),
- poinformuje pacjenta o zamiarze odstąpienia z odpowiednim wyprzedzeniem,
- wskazuje pacjentowi realne możliwości uzyskania pomocy u innego lekarza lub w innym podmiocie leczniczym,
- uzyska zgodę przełożonego (jeżeli pracuje na etacie lub w służbie),
- odnotuje ten fakt w dokumentacji medycznej wraz z uzasadnieniem.
Przykładami uzasadnionego odstąpienia od leczenia mogą być: agresywne zachowanie pacjenta, brak współpracy, uporczywe niestosowanie się do zaleceń, czy trwała utrata zaufania pomiędzy pacjentem a lekarzem.
Klauzula sumienia — prawo lekarza do odmowy
Na mocy art. 39 ustawy o zawodach lekarza lekarz może powołać się na tzw. klauzulę sumienia, czyli odmówić wykonania świadczenia zdrowotnego sprzecznego z jego przekonaniami. Dotyczy to jednak tylko sytuacji, gdy nie ma bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia pacjenta.
W takiej sytuacji lekarz ma obowiązek:
- odnotować odmowę w dokumentacji medycznej,
- w przypadku pracy na etacie — powiadomić na piśmie przełożonego,
- wskazać pacjentowi, gdzie może uzyskać pomoc.
Podobne prawo przysługuje pielęgniarkom i położnym, z tą różnicą, że muszą one również poinformować pacjenta o odmowie i uzasadnić ją w dokumentacji.
Podsumowanie — gdzie przebiega granica?
Lekarz ma obowiązek pomóc każdemu pacjentowi w stanie zagrożenia życia lub zdrowia, niezależnie od okoliczności. Jednak w sytuacjach, które nie wymagają natychmiastowej interwencji, może odmówić leczenia lub od niego odstąpić, pod pewnymi warunkami.
Granica przebiega tam, gdzie kończy się obowiązek ratowania życia, a zaczyna prawo lekarza do decydowania o wykonywaniu swojego zawodu w zgodzie z zasadami etyki i własnym sumieniem.
Ten wpis ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Jeśli potrzebujesz wsparcia w sporze z pacjentem lub placówką medyczną — skontaktuj się ze mną, a pomogę dobrać właściwe rozwiązanie.